2025-жылдын башында Вашингтон университетинин жана Бригам жана аялдар ооруканасынын (Гарвард медициналык мектебинин окутуучу ооруканасы) изилдөөчүлөрү Альцгеймер оорусун дарылоонун болуп көрбөгөндөй ыкмасын – дем алуу жолу менен дарылоону ачыкташкан.ксенонгаз, ал нейросезгенүүнү басаңдатып, мээнин атрофиясын азайтып гана тим болбостон, коргоочу нейрондук абалды да жогорулатат.

Ксенонжана нейропротекция

Альцгеймер оорусу адамдарда эң көп кездешүүчү нейродегенеративдик оору болуп саналат жана анын себеби мээде тау протеининин жана бета-амилоид протеининин топтолушу менен байланыштуу деп эсептелет. Бул уулуу протеиндерди жок кылууга аракет кылган дары-дармектер болгону менен, алар оорунун өнүгүшүн жайлатууда натыйжалуу болгон эмес. Ошондуктан, оорунун негизги себеби да, дарылоо ыкмасы да толук түшүнүктүү эмес.

Изилдөөлөр көрсөткөндөй, дем алуу жолу мененксенонкан-мээ тосмосунан өтүп, лабораториялык шарттарда Альцгеймер оорусунун моделдери бар чычкандардын абалын бир топ жакшырта алат.Эксперимент эки топко бөлүндү, чычкандардын бир тобунда тау белогунун топтолушу, ал эми экинчи тобунда бета-амилоид белогунун топтолушу байкалды. Эксперименттин жыйынтыктары ксенон чычкандарды активдүүрөөк кылып гана тим болбостон, тау жана бета-амилоид белокторун тазалоо үчүн маанилүү болгон микроглиянын коргоочу реакциясын да күчөткөнүн көрсөттү.

Бул жаңы ачылыш абдан жаңылык болуп саналат, ал нейропротектордук таасирлерди жөн гана инерттүү газды дем алуу менен алууга болорун көрсөтүп турат. Альцгеймер оорусун изилдөө жана дарылоо жаатындагы негизги чектөө - кан-мээ тосмосунан өтө ала турган дары-дармектерди иштеп чыгуу өтө кыйын жанаксенонмуну жасай алат.

Ксенондун башка медициналык колдонулуштары

1. Анестезия жана ооруну басаңдатуу: Идеалдуу анестезия газы катары,ксенонтез индукциялоо жана калыбына келүү, жүрөк-кан тамыр туруктуулугунун жакшылыгы жана терс таасирлеринин коркунучу аз болгондуктан кеңири колдонулат;

2. Нейропротектордук таасири: Жогоруда айтылган Альцгеймер оорусуна тийгизген потенциалдуу терапиялык таасиринен тышкары, ксенондун жаңы төрөлгөн балдардын гипоксиялык-ишемиялык энцефалопатиясынан (HIE) улам мээнин жабыркашын азайтуу үчүн да изилденген;

3. Органдарды трансплантациялоо жана коргоо:Ксенондонордук органдарды ишемия-реперфузия жаракатынан коргоого жардам бериши мүмкүн, бул трансплантациянын ийгиликтүү көрсөткүчүн жогорулатуу үчүн абдан маанилүү;

4. Радиотерапияга сезгичтик: Айрым алдын ала изилдөөлөр ксенон шишиктердин радиотерапияга сезгичтигин жогорулата аларын көрсөттү, бул ракты дарылоонун жаңы стратегиясын камсыз кылат;